104و از قيد سلطه و مالكيت بشرى و اختصاص به شخص، گروه، قوم و نژاد يا دولت و حكومت، عتيق و آزاد بوده و هست. چنان‌كه امام‌باقر(ع) دربارۀ راز وصف كعبه به «عتيق» فرمود:

«هُوَ بَيْتٌ حُرٌّ عَتِيقٌ مِنَ النّاسِ لَمْ يَمْلِكْه أَحَدٌ» . ¹ خداى سبحان از آغازْ اين خانه را به كسى غير از خود نسبت نداد؛ طَهِّرٰا بَيْتِيَ . ² بنيانگذار كعبه نيز بدين جهت كه آن را به فرمان خداوند بنا نهاد، آن را مالك نشد، از اين‌رو آن را تنها به خداى تعالى نسبت داد و عرض كرد: رَبَّنٰا إِنِّي أَسْكَنْتُ مِنْ ذُرِّيَّتِي بِوٰادٍ غَيْرِ ذِي زَرْعٍ عِنْدَ بَيْتِكَ الْمُحَرَّمِ . ³

پس كعبه همچنان‌كه بر اثر قدمت تاريخى و نفاست خود «عتيق»، يعنى ارزشمند و سابقه‌دار است، به خاطر رها بودن آن از چنگ سلطۀ هر مالك و آزادى آن از قهر هر سلطانى نيز «عتيق» خوانده مى‌شود. طواف بر گرد چنين بنايى، درس آزادى و حريّت مى‌دهد و انسان را از هر بردگى جز بندگى خداى سبحان مى‌رهاند و اين بندگى يگانه فضيلت انسان است. همچنين رساندن قربانى به «بيت عتيق» و ذَبْح آن در محدودۀ حرم: هَدْياً بٰالِغَ الْكَعْبَةِ ، ⁴ ثُمَّ مَحِلُّهٰا إِلَى الْبَيْتِ الْعَتِيقِ ، ⁵ درس آزادى از تعلقات مى‌دهد. كسانى به زيارت چنين بنايى نائل مى‌شوند كه نه مملوك و بردۀ آز و حرص درونى خود و نه بندۀ مستعمران و مستثمران بيرونى باشند، چنان‌كه معمار آن، حضرت ابراهيم(ع) هم از آزِ آزرها معصوم و هم از حرص هوس‌ها مصون بوده است؛ زيرا بردگى، با طواف بر مدار آزادى سازگار نيست.

بنابراين، جز كسانى كه خود را از چنگ قدرت زورمردان گردنفراز رهانيده‌اند بر گِرد اين خانه طواف راستين نمى‌كنند و آن را به حقيقت قبلۀ خويش قرار نمى‌دهند و جز آزادگان رسته از بند هواهاى سركشْ روى دل و روح خود را به سوى آن بر نمى‌گردانند. چنين