140در كنار مسير، جابهجا حجاجى كه نمىدانم از كجا و چه فرقهاى از مسلماناناند مشغول حلق و تقصيرند! با برنامهاى كه ما طبق آن آموزش ديده و ترتيب اعمال حج در آنها پشت سرهم ذكر شده بود، اكنون زمان قربانى كردن بود، نه حلق و تقصير، چگونه است كه اين جماعت حلق مىكنند؟ شايد در جاى ديگر قربانى كردهاند؟ شايد هم حلق و تقصيرشان قبل از قربانى است!؟ اما از اينها شايد مهمتر وضعيت بهداشتى محيط بود.
جماعتى بيش از چندين هزار نفر در محوطهاى به طول بيش از يك كيلومتر و عرض بيش از صد متر، جابه جا نشسته، ايستاده، نيم خيز و... مشغول حَلْق (تراشيدن موى سر) و تقصير هستند و گروهى دنبال مشترى مىگردند و به ريالى واحد و يا اثنين و كمتر و بيشتر حلق مىكنند.
زمين پوشيده از موهاى تراشيدۀ آلوده به كف صابون بود و بعضى بدون كف صابون و در ميان آنها تيغهاى مستهلك كه راه رفتن را مخاطرهآميز مىكند، بهويژه با دمپايىهاى احرام، كه منتظر بهانه است تا از پا خارج شود و يا زير پاى كسى بماند و پاره گردد.
موهاى خشك شده را باد در محيط پخش مىكند. ريزههايش را در معرض استنشاق قرار مىدهد و انسان را مستعد مىكند به هزار جور درد بى دوا و مرض صعب العلاج. تمام شدنى هم نيست. شايد بيش از يك كيلومتر راه در كنار جمرات، تا از حد جمرۀ اوُلى كه بگذرى همين بساط پهن است. اين جا حقيقاً آلوده است و به گمانم خود