64محسوب مىگرديد؛ زيرا اين جنگ موجب شد كه ساير قبايل يهود نيز در عين دشمنى با اسلام، در جاسوسى به نفع مشركين و هماهنگى با منافقين تجديد نظر كنند.
به هر حال در اين اقدام مهمّ و جنگ حسّاس و براى سوّمين بار پرچم اسلام در دست شجاعترين مردم، اسداللّٰه و اسدالرسول، حمزۀ سيد الشهدا عليه السلام در اهتزاز بود و آن حضرت بود كه در پيشاپيش سپاه اسلام حركت مىكرد و آن را هدايت مىنمود. 1
حمزه سيّد الشهدا در جنگ بدر
وَ لَقَدْ نَصَرَكُمُ اللّٰهُ بِبَدْرٍ وَ أَنْتُمْ أَذِلَّةٌ.
«خداوند شما را در بدر يارى كرد، در حالى كه شما (نسبت به دشمن) ناتوان بوديد.»
گر چه هدف اصلى ما ادامۀ بحث گذشته و ارائۀ نقش مؤثّر حضرت حمزه در حمايت از اسلام و حضور شجاعانهاش در جنگ بدر و احد مىباشد ولى براى بيان اهمّيت و سرنوشتساز بودن اين حضور، در اين دو جنگ، براى اسلام و چگونگى به وجود آمدن آنها؛ بهويژه اينكه جنگ دوّم(احد) بهوسيلۀ مشركين همزمان با شكست آنها در جنگ بدر طرّاحى و پىريزى گرديده است. در ضمن بيان اصل