33قلب شهر قرار دارد، ولى همچنان ويرانه و بىسايهبان.
اطراف مدينه، نخلستان بود. در بخشهاى پراكندهاى در اطراف، قبيلهها و خاندانهاى كوچك و بزرگى زندگى مىكردند. اهل بيت، اين شهر را كه مدفن جدّشان و مولد خودشان بود، دوست مىداشتند و جز به دليل خاص يا به اجبار، مدينه را ترك نكردند. كوچه و محلۀ بنى هاشم در قسمت شرقى مسجد النبى بود، خانۀ ابوايوب انصارى، خانۀ امام صادق عليه السلام و بسيارى از جاهاى خاطرهانگيز ديگر در همين بخش بود، تا به بقيع مىرسيد، كه اينك همه تخريب شده و آثارى از آنها نيست.
در قسمتهاى جنوبى مدينه، نخلستانى به دست سلمان فارسى احداث شد. على عليه السلام هم باغهاى خرما در اطراف مدينه پديد آورده بود. سير حكومت، پس از رسول خدا عمدتاً دست امويان و عباسيان افتاد. ائمّه مظلوم واقع شدند و فرهنگ اهل بيت، كه نابترين و نزديكترين فرهنگ به تعاليم پيامبر، بلكه ادامۀ همان خط و برنامه بود، در انزوا قرار گرفت. در غوغاى حاكم بر تاريخ اسلام و مدينه، همواره وفاداران به خطّ اهل بيت در اين شهر بودهاند، امّا در اقليّت و محروميّت. از آن زمان كه خانۀ كوچك فاطمه عليها السلام پايگاه معترضين به «سقيفه» بود، تا اين زمان كه شيعيان و نخاولۀ جنوب مدينه، سرسختانه خطِ ولاى اهل بيت را با همۀ دشواريهايش زنده نگهداشتهاند، اين جريان اصيل و