191مىباشند كه سخن خود را با كلام على عليه السلام مستند كرده كه «أن الأرض لا تخلو من قائم للّٰهبالحجة» و اين مطلب را مورد تأكيد قرار داديم كه فخر رازى «قائم بالقسط» و يا «القائم للّٰهبالحجة» را بهعنوان مهدى معرفى نكرد، اما نقش او مفيد همان معنى است.
ج: دو مكتب صوفى:
- كسانى كه قائل به اين موضوع هستند كه مهدى همان فريادرس زمان يا خاتم بزرگان و سالاران جهانند.
- به گفته ابن عربى كه مهدى پايانبخش سلسلۀ بزرگان و اقطاب و بازوى راست نورمحمدى است كه قوام و دوام جهان به اوست.
د: مكتب فلسفى: فارابى، فيلسوف معروف در كتاب بلند آوازۀ خود كه پيرامون «مدينه فاضله» اتوپيايى است كه اوضاع سامانيافتهاى دارد و در رأس آن رهبر و پيشوايى است با صفات آرمانى كه بهنظر او همان مهدى است، با ديدگاه و سيماى فلسفى.
محور ششم: مكتب امام مهدى در سودان
كتابخانۀ اسلامى كه در سودان، در عهد فونگ والفور و حكومت تركان مصرى رواج داشت، كتابخانۀ بسيار محدودى بود كه از برخى تفاسير قرآن و حديث و كتب فقه تجاوز نمىكرد، اما كتب صوفيه بسيار بود و در ميان منابع و مآخذ اسلامى كه در سودان شناخته شده بودند، هيچ كتابى در مورد تشيع بهمعناى معروف آن نبود. در حالى كه مردم مسلمان سودان، در ميان ملتهاى اسلامى، در گذشته و حال بيشترين عشق و ارادت را نسبت به پيامبر صلى الله عليه و آله و اهلبيتش داشته و دارند، چنان عشقى كه در