181
وَإِقْبَالِهَا فَإِنَّ الْقَلْبَ إِذَا أُكْرِهَ عَمِيَ». 1
«دلها را تمايل و اقبال و ادبار است، پس از رهگذر ميل و اقبال آنها به دلها روآوريد؛ زيرا اگر بر قلب چيزى تحميل شود، كور مى‌گردد.»
و نيز مى‌فرمايد:
«مَنْ لَمْ يَنْشَطْ لِحَدِيثِكَ فَارْفَعْ عَنْهُ مَؤُنَةَ الْاسْتِمٰاعِ مِنْكَ». 2
«هر كس براى سخن تو نشاط نشان ندهد، زحمت شنيدن را از او بردارد.»
از سخنان نبىّ گرامى صلى الله عليه و آله با ياران خويش است كه:
«إنِّي لَأَتَخَوَّلُكُمْ بِالْمَوْعِظَةِ تَخَوُّلاً مَخٰافَةَ السَّأْمَةِ عَلَيْكُمْ» 3
«من از بيم خسته‌شدن شما، زمانى را براى موعظه برمى‌گزينم كه شما را پذيراى آن ببينم.»
سعدى گويد:
حكايت بر مزاج مستمع گوى
مبلّغ بايد حال و استعداد مخاطب را در نظر بگيرد و آنگاه به ايراد سخن بپردازد و كلامش يكنواخت، طولانى، خسته كننده و خواب آور نباشد. نوآورى در مطالب و مباحث و تنوع سخن و گاه ايراد لطايف و