182قصص آموزنده و اشعار مناسب و زير و بم دادن به صدا و... مى‌تواند از خستگى مستمع بكاهد و زمينۀ جذب را فراهم آورد. در تبليغات حج، توجه به ساعات و اوقات مناسبت اهميت فراوان دارد؛ گرمى هوا، خستگى راه، بى‌خوابى، تشنگى، گرسنگى و فرصتهاى مختلف و شرايط ايراد سخن آمادگى و عدم آمادگى زائر هر يك مى‌تواند فضايى را به‌وجود آورد و تبليغ را آسان و يا دشوار سازد و توجه به اين نكات و رعايت حالات، هر يك از ضروريات تبليغات حج است و مبلّغ بايد اين موارد را بشناسد و از اينجاست كه روانشناختى مبلّغ و زمان‌شناسى و ديگر شرايط ، جايگاه خود را باز مى‌يابد.

ح - شورآفرينى

شورآفرينى خطابه، به دو عامل بستگى دارد: يكى از سوز دل سخن گفتن است و ديگرى فنّ سخنورى دانستن و از آن بهره گرفتن. از سخنان منسوب به امير مؤمنان است:

«الْكَلِمَةُ إِذٰا خَرَجَتْ مِنَ الْقَلْبِ وَقَعَتْ فِي الْقَلْبِ وَ إِذٰا خَرَجَتْ مِنَ الِّلسٰانِ لَمْ تَجٰاوَزِ اْلآذٰانَ». ¹

«هرگاه سخن از دل برخيزد بر دل نشيند و هرگاه از زبان نشأت گيرد، از گوش‌ها فراتر نرود.»

و نيز از آن حضرت است:

«إِذٰا طٰابَقَ الْكَلاٰمُ نِيَّةَ الْمُتَكَلِّمِ قَبِلَهُ السّامِعُ وَ اذٰا خٰالَفَ نِيَّتَهُ لَمْ يَحْسُن مَوقِعُهُ مِنْ قَلْبِهِ». ²