250 بيت را با توجه به عظمت و جلالت ربّ‌البيت و آشنايى با سطوت سلطان او زيارت كن.

استلام حجر كن، در حالتى كه رضا به قسمت او داده و خاضع در برابر عظمتش گشته‌اى.

طواف وداع را حاكى از وداع ماسوى‌اللّٰه قرار بده و با هر چه كه جز خداست، وداع كن.

با وقوف در كوه صفا، در تصفيۀ روح و تهذيب سرّ خود، بكوش و خود را براى لقاى خدا در روز لقا، آماده گردان.

به مروه كه رسيدى، مروّت كن و اوصاف خود را در جنب ارادۀ حق، فانى ساز و به عهدى كه با خدا بسته و حجّ خود را مشروط به آن بجاآورده‌اى، تا روز قيامت، مستقيم و وفادار بمان.

و بدان، سرّ اين كه خدا، حج را واجب كرده و آن را در ميان تمام طاعات، به خودش نسبت داده و فرموده است:

وَ لِلّٰهِ عَلَى النّٰاسِ حِجُّ الْبَيْتِ مَنِ اسْتَطٰاعَ إِلَيْهِ سَبِيلاً. ¹

«حقّ خداست بر مردم مستطيع كه به حجّ بيت آيند».

و نبىّ اكرم صلى الله عليه و آله ترتيب مناسك را به اين صورت كه هست، تنظيم كرده است، آن است كه اشاره‌اى به مرگ و قبر و بعثت و قيامت باشد و صاحبدلان و خردمندان، از مشاهدۀ اين مناسك از اول تا به آخر، متذكّر عوالم بعد از مرگ، از بهشت و جهنّم، بشوند و آمادگى براى ارتحال به آن عالم را به دست آورند.

5- تطبيق مراحل عمر انسان با مناسك حج

مطالعه و دقّت در اسرار و دقايق اعمال حج كه شمّه‌اى از آن، با اقتباس از مشكات انوار آيات آسمانى قرآن كريم و بيانات رسول ربّ‌العالمين صلى الله عليه و آله و ائمّۀ معصومين عليهم السلام ، در فصول گذشتۀ اين كتاب، به قدر طاقت و استعداد عرضه شد، آدمى را با «برنامۀ تكامل» و سير و سلوك انسان در مسير قرب الى اللّٰه آشنا مى‌سازد و نشان مى‌هد كه تمام عمر بشر، يك حجّ كامل است و مناسك حج اسلام، نمايندۀ مراحل عمر يك انسان عاقل است.

هر سال، مكتب تربيتى اسلام، در مكّه كه «اُمّ القُرى» و مطلع شمس قرآن است، افتتاح مى‌شود و در ظرف چهار يا پنج روز، تمام برنامۀ مسافرت و سير و سلوك انسانى را در معرض ديد و شهود عالم مى‌گذارد و به جهانيان، اعلام مى‌كند كه: تنها برنامۀ سير