251تكاملى انسان، اين است و هر برنامهاى غير برنامۀ حجّ اسلام پيش پاى بشر نهاده شود، موجب انحراف او از صراط مستقيم سعادت مىشود و در دركات جحيم و بدبختى دائم، سرنگونش مىكند.
اسلام مىگويد: اى بشر، تو در حقيقت مسافرى هستى كه براى انجام «مناسك حج» به «مكّۀ دنيا» آمدهاى.
اين دنيا، «مكّۀ» توست. مطاف 70 ساله و 80 سالۀ توست. اينجا «اُمُّ القرى» است.
توليدكنندۀ غرفههاى بهشت و جنّت المأوى است. آنچه سعادت آن جهان است، از دل اين جهان بايد بيرون آيد و آدمى را به حيات جاودان برساند كه اميرالمؤمنين عليه السلام در توصيف دنيا مىفرمايد:
«متجر اولياء الله اكتسبوا فيها الرحمة و ربحوا فيها الجنة ». 1
«تجارتخانۀ دوستان خداست كه در آن، كسب رحمت مىكنند و سود جنّت به دست مىآورند.»
همچنان كه مكّه نيز از اين جهت، امّالقرى است. 2 مادر تمام شهرها و تمدّنها و آبادىهاست. قرآن كه بنيانگذار تمدّن انسانى و پىريزندۀ مدائن فاضله و سازندۀ فرهنگ به معناى واقعى در جهان بشرى است، در مكّه نازل شده و از آنجا، به ساير بلاد و نقاط عالم پرتو افكنده است.
عائلۀ انسان، الهام سعادت گرفته، و از دامن كعبه كه مهبط وحى است رو به رشد و نموّ مخصوص به خود مىگذارد، و بعد از نيل به مرتبۀ بالاى معرفت، و شناسايى معبودِ بحق، بار دگر لبّيكگويان و شتابان به سوى مكّه بر مىگردد و خود را به دامن كعبه مىافكند و از آن همه نعمات فراوان كه از بركات آن مادر مهربان نصيبش شده است، قدردانى و تشكر مىكند.
نه تنها انسان از مكّه شروع به سير فكرى و حركت ارتقايى روحى كرد و رو به كمال خود رفت، بلكه «كرۀ زمين» نيز از مكّه و نقطۀ كعبه، حركت خود را آغاز كرد و در مسير