244وغريزى و اختصاص به شيعيان ندارد بلكه هر انسانى در هنگام خوف از دشمن در صورتى كه نمىخواهد با او درگير شود يا قدرت دفاع از خود را ندارد، از راه تقيه دشمن را دفع مىكند، بلكهاين معنا در حيوانات نيز وجود دارد، من خود بارها ديدهام كه گاهى پرنده يا چرنده يا خزندهاى خود را در معرض خطر و در چنگال دشمن ديده و براى نجات جانش خود را روىزمين انداخته ومانند شىءجماد بدون هيچ حركت و نشانى قرار گرفته و دشمن را به اشتباه انداخته است و پس از رفع خطر حركت كرده و جان سالم بدربرده است. و در صدر اسلام يكى از طرق نجات مسلمانان از شرّ مشركان و كفار تقيه بوده است.
ابن كثير در تفسير آيۀ إِلاّٰ مَنْ أُكْرِهَ وَ قَلْبُهُ مُطْمَئِنٌّ بِالْإِيمٰانِ؛ 1 «مگر آن كسى كه مجبور شده ولى قلبش به ايمان اطمينان دارد.» گفته است:
اين آيه دربارۀ كسى است كه در گفتار با مشركان