3612. سر تراشيدن و كثيف شدن محيط سرزمين منا.
مشخص است كه حكم اسلام به سر تراشيدن، هيچ ارتباطى با پيدايش آلودگى محيط ندارد؛ آنچه سبب آلودگى محيط مى‌شود، رعايت‌نكردن مسايل بهداشتى از سوى زائران است؛ چنان‌كه آلوده‌شدن محيط از زباله است و اين به‌خاطر ريختن زباله در معابر و اطراف چادرهاست. مسئولان حج و زيارت بايد براى برطرف‌شدن اين مشكل فرهنگ‌سازى كنند و تمهيداتى فراهم آورند تا سرتراشى به‌گونه‌اى باشد كه بهداشت كاملاً رعايت شود. اخيراً تا حدى اين مسئله رعايت مى‌شود.
3. طواف و سعى و رمى جمرات در حال ازدحام و فشار جمعيت و مشكلاتى كه براى زائران پيدا مى‌شود؛ مانند احتمال گرفتگى قلب، به خصوص براى سالمندان.
در توضيح حكم اسلام دراين رابطه بايد گفت: در فقه قاعده‌اى وجود دارد با عنوان «لاَ حَرَج» و آن از قرآن كريم استفاده مى‌شود كه فرمود: (مٰا جَعَلَ عَلَيْكُمْ فِي الدِّينِ مِنْ حَرَجٍ) (حج: 78). اين آيه به ما مى‌فهماند كه هرگاه تكليفى از تكاليف الهى موجب مشقت و سختى شد، آن تكليف از عهده برداشته مى‌شود و افرادى كه طواف و سعى و رمى براى آنان مشكل‌ساز است، در طواف و سعى و رمى وظيفه ديگرى چون نايب‌گرفتن يا انجام با ويلچر دارند كه در مناسك آمده است. همچنين رعايت محدوده طواف، به نظر مراجعى كه محدوده را شرط مى‌دانند، در صورتى‌كه ازدحام باشد و رفتن داخل محدوده مشكل باشد، رعايت محدوده لازم نيست.
4. احتمال سرايت ميكروب و انتقال بيمارى به جهت زيادى جمعيت و وجود اقوام مختلف كه داراى بيمارى‌هاى گوناگون هستند و برخورد مردم با هم در طواف، سعى، عرفات، مشعر و منا. همچنين احتمال سرايت ميكروب و بيمارى در لمس حجرالأسود و كعبه و مقام ابراهيم و بوسيدن اين اماكن مقدس.
براى برطرف‌شدن اين مشكل، لازم است مسئولان حج تمهيداتى فراهم كنند تا اشخاص كمتر در معرض آلودگى قرار گيرند؛ تمهيداتى مانند استفاده از ماسك حداقل