308جماعت آنها و اقامه نماز با آنها فضيلت داشته و همچون نماز با پيامبر اكرم(ص) است. بدون ترديد، اين‌گونه تشويق‌ها و ترغيب‌ها از سوى ائمه با اعمال حيله منافات دارد؛ مثلاً در روايت امام صادق(ع) پس از امر به نماز خواندن با آنها، آمده است: «خداوند به بهتر و محبوب‌تر از تقيه عبادت نشده است». پس مراوده با آنها و جلب محبتشان مطلوب بوده و نماز خواندن با ايشان محبوب‌تر است. اين‌گونه روايات، با اعمال حيله، ناسازگار است. 1
از جمله حيله‌هايى كه برخى از فقها مطرح كرده‌اند، «جماعت صورى» است؛ بدين‌معنا كه نمازگزار درعين آنكه پشت سر امام جماعت قرار مى‌گيرد و در صفوف جماعت حاضر مى‌شود و اعمال نماز را با آنها به‌جاى مى‌آورد، ولى به امام اقتدا نمى‌كند و قرائت نماز را خود انجام مى‌دهد. مرحوم آيت‌الله خويى بر اين عقيده است:
انّ الصّلاة معهم ليست كالصلاة خلف الإمام العادل وانّما هي على ما يستفاد من الروايات صورة صلاة يحسبها العامّة صلاة وائتماماً بهم و من هنا لم يرد في الروايات عنوان الإقتداء بهم بل ورد عنوان الصلاة معهم ... فلا دلالة في شيء مِنَ الروايات على انّها صلاة حقيقةً. 2
اولين پرسشى كه در اين باره مطرح است، اين است كه چرا از چنين نمازى كه همه قيود فقهى در آن رعايت شده و نمازگزار قرائت را نيز انجام داده است به «صورة صلاة» و نه «صلاة حقيقى» تعبير كرده‌اند؟ اگر مقصود نماز صورى باشد، همراهى در حركات نماز كافى است و نياز به رعايت شرايط واقعى نماز وجود ندارد.
مگر نه اين است كه در روايات معتبر وارد شده است كه هركس فريضه را در وقت خود انجام دهد و سپس «با وضو» در جماعت آنها شركت كند، خداوند 25 درجه برايش ثبت مى‌كند؛ 3 آيا «صلاة صورى» احتياجى به «وضو» دارد؟ و آيا عامه مى‌توانند تشخيص دهند كه فردى بدون وضو در جماعت حاضر شده تا اين دستور بر ضرورت عدم كشف خلاف حمل شود؟