307
مدارا و حيله رفتارى
بر اساس يك نگرش فقهى در روابط با عامه، قبل از تقيه مداراتى، بايد از شيوه‌هاى غلط‌انداز كه مخالفين را به اشتباه وامى‌دارد (حيله) استفاده كرد و در صورتى‌كه امكان به‌كارگيرى روش‌هايى كه با حفظ موازين مذهب، موافقت ظاهرى با آنها را هم نشان مى‌دهد، وجود نداشته باشد، نوبت به «تقيه» مى‌رسد. لذا پيش از تقيه، بايد تلاش كرد كه در قالب‌هاى مخالف‌پسند به مقررات خاص فقهى عمل نمود تا بر اثر «مشابهت صورى» با عامه، آنها ما را موافق خود بپندارند؛ هرچند كه در واقع موافقت و همراهى وجود ندارد.
نمونه اين حيله رفتارى آن است كه فرد شيعى درهنگام وضوگرفتن، آب را از پايين به بالا بريزد، ولى هنگامى كه دست را از بالا به پايين مى‌كشد، نيت وضو كند. بدين ترتيب، هرچند از نظر صورى موافقت با عامه انجام گرفته، در حقيقت برطبق احكام فقهى شيعه، عمل انجام شده و در حفظ موازين فقهى، كوتاهى نشده است.
همچنين اين امكان وجود دارد كه شخص با حضور در نماز جماعت عامه، قصد جماعت نكند و درحالى‌كه قرائت و اذكار را شخصاً و به آرامى انجام مى‌دهد، به‌گونه‌اى وانمود كند كه ديگران متوجه نماز فراداى او نشده و گمان برند كه او نيز مانند ديگر نمازگزاران اقتدا كرده و نماز خود را به جماعت مى‌گزارد.
بر اين مبنا هيچ مكلفى حق ندارد كه با امكان حيله، به تقيه رو آورد و هركس كه مى‌تواند با اعمال حيله، خود را از همراهى واقعى با عامه برهاند، وظيفه دارد كه احكام مذهب خود را دقيقاً رعايت كند. امام خمينى(قدس سره) نه‌تنها به‌كارگيرى چنين روش‌هايى را واجب نمى‌داند، بلكه آن را مرجوح مى‌شمارد؛ زيرا ائمه(عليهم السلام) مدارا با عامه را به‌گونه‌اى مطرح ساخته‌اند كه با به‌كارگيرى حيله منافات دارد:
لازم نيست كه افراد به اعمال حيله متوسل شوند و با حيله خود را از حضور در جماعت آنها خلاص كنند؛ زيرا برخى از روايات صراحت در آن دارد كه حضور در