228

وحدت مسلمين از ديدگاه قرآن

1. (وَ اعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللّٰهِ جَمِيعاً وَ لاٰ تَفَرَّقُوا وَ اذْكُرُوا نِعْمَتَ اللّٰهِ عَلَيْكُمْ إِذْ كُنْتُمْ أَعْدٰاءً فَأَلَّفَ بَيْنَ قُلُوبِكُمْ فَأَصْبَحْتُمْ بِنِعْمَتِهِ إِخْوٰاناً وَ كُنْتُمْ عَلىٰ شَفٰا حُفْرَةٍ مِنَ النّٰارِ فَأَنْقَذَكُمْ مِنْهٰا كَذٰلِكَ يُبَيِّنُ اللّٰهُ لَكُمْ آيٰاتِهِ لَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ ) (آل عمران: 103)

و همگى به ريسمان خدا (قرآن و اسلام و هرگونه وسيله وحدت) چنگ زنيد و پراكنده نشويد و نعمت [بزرگ] خدا را بر خود به ياد آريد كه چگونه دشمن يكديگر بوديد و او در ميان دل‌هاى شما الفت ايجاد كرد و به بركت نعمت او برادر شديد و شما بر لب حفره‌اى از آتش بوديد؛ پس خدا شما را از آن نجات داد. خداوند اين‌چنين آيات خود را بر شما آشكار مى‌سازد؛ شايد پذيراى هدايت شويد.

در اين آيه شريفه، كلمه «نعمت» تكرار شده است؛ «نعمة الله عليكم»، «فأصبحتم بنعمته اخوانا» و منظور از اين نعمت، همان‌گونه كه علامه طباطبايى فرموده است، همان نعمت الفت و محبت است؛ «فَأَلَّفَ بَيْنَ قُلُوبِكُمْ» و باز ايشان مى‌فرمايد: اين آيات هم جوامع اسلامى را مورد خطاب قرار داده و از اختلاف و تفرقه نهى نموده و هم فرد فرد مسلمانان را. ¹

2. (وَ لاٰ تَكُونُوا كَالَّذِينَ تَفَرَّقُوا وَ اخْتَلَفُوا مِنْ بَعْدِ مٰا جٰاءَهُمُ الْبَيِّنٰاتُ وَ أُولٰئِكَ لَهُمْ عَذٰابٌ عَظِيمٌ) (آل عمران: 105)

و مانند كسانى نباشيد كه پراكنده شدند و اختلاف كردند، [آنهم] پس از آنكه نشانه‌هاى روشن [پروردگار] به آنان رسيد و آنها عذاب عظيمى دارند.

علامه طباطبايى در تفسير اين آيه شريفه مى‌فرمايد: بعيد نيست «مِنْ بَعْدِ مٰا جٰاءَهُمُ الْبَيِّنٰاتُ» متعلق به جمله «وَ اخْتَلَفُوا» باشد؛ بنابراين منظور از اختلاف، اختلاف و تشتت از نظر اعتقاد و منظور از تفرقه، تشتت و تفرقه از حيث ابدان و اجسام است.

سپس مى‌گويد و علت تقدم «تفرق» بر «اختلاف» در آيه تفرقوا و اختلفوا اين است كه تفرق ابدان مقدمه و عامل اختلاف در آرا و افكار است؛ زيرا اگر دو گروه با