229همديگر مرتبط و مجتمع باشند، از لحاظ فكر و انديشه نيز به همديگر نزديك مى‌شود و بر اثر تماس و تبادل‌نظر، اتحاد و اتفاق در ميانشان حاصل مى‌گردد و اما آن‌گاه كه متفرق و از هم دور شوند و ارتباطشان از هم قطع گردد، در ميانشان اختلاف مشرب و مسلك پديد مى‌آيد و موجب تفرقه و درهم شكستن سد استوار وحدت مى‌گردد و گويا خداوند متعال در اين آيه چنين مى‌فرمايد: «مانند كسانى نباشيد كه در مرحله اول با ابدانشان از هم دور و از جامعه جدا شدند، آن‌گاه اين دورى به اختلاف رأى و اعتقاد در ميانشان منتهى گرديد. 1
وحدت مسلمين از ديدگاه سنت
اين بود دو آيه از ده‌ها آيه‌اى كه در مورد اتحاد و اتفاق مسلمانان نازل گرديده است. اما احاديث و روايات در اين زمينه به قدرى فراوان است كه حتى نقل بخشى از آنها از دايره اين بحث خارج است و لذا تنها به نقل يك حديث، به تناسب موضوع، كه از طريق شيعه و اهل سنت نقل شده است، اكتفا مى‌كنيم و بعضى از روايات را در بخش دوم اين بحث مى‌آوريم.
مرحوم شيخ حرعاملى در وسائل الشيعه، با اسناد از امام صادق(ع) و آن حضرت از پدران بزرگوارش، از رسول خدا(ص) اين‌گونه نقل مى‌كند:
من سمع النداء في المسجد فخرج من غير علّة فهو منافق الّا أن يريد الرجوع اليه. 2
كسى‌كه در مسجد صداى اذان را بشنود و بدون علت و بى‌آنكه قصد مراجعت كند، از مسجد خارج شود، او منافق است.
اين حديث با مختصر تفاوت در منابع اهل سنت چنين نقل شده است:
«من أدركه الأذان في المسجد ثمّ لم يخرج لحاجة و هو لا يريد الرجوع فهو منافق». 3
متن اين حديث و تشديد در اين حكم كه خروج از مسجد پس از اعلان وقت نماز به نفاق تشبيه شده و چنين شخصى به‌عنوان منافق معرفى گرديده است، مضمون روايتى را كه محمدبن سنان از امام رضا(ع) نقل نموده است، تداعى مى‌كند كه آن