262
عن جميل بن دراج قال: سأل رجل أبا عبد الله(ع) عن رجل امر مملوكه ان يتمتع، قال: مره فليصم وان شئت فاذبح عنه. 1
شخصى از امام صادق(ع) از مردى پرسيد كه برده‌اش را مأمور كرد حج تمتع به‌جا آورد. امام صادق فرمود: «دستور دهد برده روزه بگيرد و اگر خواست، خود به‌جاى وى قربانى كند».
همچنين رواياتى كه در نيابت از ذبح كودكان و صبيان رسيده، بر اين امر گواهى مى‌دهد. 2 به جز اينها، روايات ديگرى نيز بر اصل نيابت دلالت دارد كه در قسمت دوم بدان اشاره مى‌شود.
2. شرايط نيابت
بحث اصلى در اينجا آن است كه پس از ثبوت اصل نيابت، چه شرايطى بايد منظور گردد؟
در كتب فقهى تنها از دو موضوع به صورت اجمال سخن رفته است: يكى مسئله «نيت» و ديگرى «شرط شيعه بودن و ايمان ذابح». اينك به بررسى اين دو مسئله مى‌پردازيم:
الف) نيت
محقق حلى، صاحب جواهر و گروهى ديگر از فقها بر اين باورند كه بايد نايب، نيت ذبح كند و نيازى به نيت منوب‌عنه نيست. محقق مى‌افزايد: «نيت در قربانى شرط است و جايز است نايب نيت را به‌جا آورد». 3
صاحب جواهر گفته است:
در كتاب كشف اللثام، ادعاى اتفاق آرا كرده است بر اينكه نايب عهده‌دار نيت مى‌شود؛ زيرا او كار را انجام مى‌دهد. پس او بايد نيت كند و نيت منوب عنه به تنهايى كافى نيست؛ زيرا كننده كار بايد نيت كند. 4