330

مراعات ادب دعا

امام صادق عليه السلام مى‌فرمايد: دعاكننده بايد ادب دعا را رعايت كند و بنگرد كه چه كسى را، چگونه و براى چه مى‌خواند؟ عظمت و بزرگى خداوند را باور داشته باشد، با ديدۀ دل آگاهى او از باطن و اسرار و اعتقادات خود را بنگرد و راه نجات و هلاكت خود را دريابد، مبادا چيزى از خدا بخواهد كه باعث هلاكت او شود. ¹

در واقع عجول بودن انسان براى كسب منافع بيشتر و شتابزدگى او در تحصيل خير و منفعت، سبب مى‌شود كه تمام جوانب مسايل را مورد بررسى قرار ندهد، و چه بسا كه با اين عجله، نتواند خير واقعى خود را تشخيص دهد، بلكه هوى و هوس‌هاى سركش چهرۀ حقيقت را در نظرش دگرگون سازد و به دنبال شر برود.

در حديثى از امام صادق عليه السلام نقل شده كه فرمود:

«و اعرف طريق نجاتك و هلاكك، كى لا تدعوا اللّٰه بشىء عسى فيه هلاكك، و أنتَ تظنّ أن فيه نجاتك، قال اللّٰه تعالى: «وَ يَدْعُ الْإِنْسٰانُ بِالشَّرِّ دُعٰاءَهُ بِالْخَيْرِ وَ كٰانَ الْإِنْسٰانُ عَجُولاً »؛ ² انسان نمى‌تواند راه نجات و هلاكت خود را بشناسد و مبادا از خدا چيزى طلب كند كه نابودى او در آن باشد؛ در حالى كه خود انسان گمان مى‌كند نجاتش در آن است، خداوند متعال مى‌گويد: انسان دعاى شرّ مى‌كند، آن‌گونه كه دعاى خير مى‌كند، چرا كه انسان عجول است.

در عين حال از خدا بخواهيد «فَلْيَسْتَجِيبُوا لِي وَ لْيُؤْمِنُوا بِي»؛ ³ (با تمام وجود) مرا اجابت كنيد و به من ايمان بياوريد. در دعاهاى معصومين عليهم السلام آمده است: خداوند! ظاهر ما را با فرمانبرداريت، باطن ما را با شناختت، و دل‌هاى ما را با دوستيت و جان‌هاى ما را با ديدارت روشن فرما. ⁴

پنهان كردن دعا

قرآن كريم مى‌فرمايد: «قُلْ مَنْ يُنَجِّيكُمْ مِنْ ظُلُمٰاتِ الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ تَدْعُونَهُ تَضَرُّعاً وَ خُفْيَةً لَئِنْ