89باشد، بلكه گزارشگر تحولى است كه مستقلاً در آن عالم، البته همسو با سير تكاملى نفس در عالم دنيا و استمرار آن، رخ داده است.

آيه نُه- ...وَ هُدُوا إِلَى الطَّيِّبِ مِنَ الْقَوْلِ وَ هُدُوا إِلىٰ صِرٰاطِ الْحَمِيدِ (حج: 24)

و به سوى سخنان پاكيزه هدايت مى‌شوند و به راه خداى ستوده‌صفات راهنمايى مى‌گردند.

آيه ياد شده، اشعار مى‌دارد در بهشت، راه جديدى براى بهشتيان شروع مى‌گردد و با توجه به اينكه راهى كه حركت در آن نباشد راه نيست، پس در بهشت و به طريق اولى در برزخ، حركت تكاملى وجود خواهد داشت. ¹ بنابراين خداوند با اسم «حميد» خود، مؤمنان و مشتاقان را به سوى كمال مطلق و نامتناهى خود هدايت مى‌كند؛ چنان‌كه جهنميان را نيز به سوى دركات جحيم رهسپار مى‌نمايد: فَاهْدُوهُمْ إِلىٰ صِرٰاطِ الْجَحِيمِ ؛ ² «پس به راه جهنم هدايتشان كنيد». (صافات: 23)

آيه ده- رَبَّنٰا أَبْصَرْنٰا وَ سَمِعْنٰا فَارْجِعْنٰا نَعْمَلْ صٰالِحاً إِنّٰا مُوقِنُونَ (سجده: 12)

[خواهى ديد كه مى‌گويند] پروردگارا ديديم و شنيديم، ما را بازگردان تا عمل شايسته كنيم، [كه] ما [ديگر] به يقين رسيديم.

سخن منكران معاد نشان مى‌دهد كه در آن روز، حق بر آنان آشكار