158ناتوان است، آيا او مى‌تواند به جاى پدرش حج بگزارد، پيامبر(ص) با پاسخ مثبت افزودند:

أَرَأَيتَ لَوْ كانَ عَلَى أَبِيك دَينٌ فَقَضَيتَهُ عَنْهُ أَكانَ يَجْزِي ذَلِك عَنْهُ؟ قَالَ: نَعَمْ، قَالَ: فَاحْجُجْ عَنْهُ. ¹

اگر پدرت مديون بود و تو آن را ادا مى‌كردى، آيا كفايت از او نمى‌كرد؟ او پاسخ داد: آرى، حضرت(ص) فرمود: پس به جاى او حج بگزار.

در اين حديث حضرت(ص) به اجزاء (كفايت كردن) تعبير كرده‌اند و استدلال حديث سابق بر اين حديث نيز منطبق است.

3. رفع عذاب

پيامبر اكرم(ص) مى‌فرمايد: عيسى بن مريم(عليها السلام) از كنار قبرى گذشت و گفت:

يا رب مررت بهذا القبر عام الاول فكان صاحبه يعذب، ثم مررت به العام فاذا هو ليس يعذب؟ ²

بار پروردگارا! سال گذشته از كنار اين قبر گذشتم و در آن وقت صاحب قبر در حال عذاب بود، اما امسال از كنار همان قبر عبور كردم، درحالى‌كه ديگر از عذاب خبرى نبود!

در اين حديث شريف بر رفع عذاب تصريح شده و از سويى رفع عذاب نتيجه برداشته شدن موجب آن يعنى گناه است و معلوم است كه پاك شدن روح از آلودگى گناه، نوعى تكامل روح است.

توضيح اينكه روح انسان در اثر گناه مراحل مختلفى از آلودگى را به