65 بيان شهيد ثانى(رحمه الله)

شهيد ثانى(رحمه الله) در بحث شرايط شاهد، استدلال محقق حلى(رحمه الله) را در شرطيت ايمان، مبنى بر فاسق و ظالم بودن غير مؤمن، به نقد كشيده، فسق و ظلم را تنها به آن دسته از مخالفين كه از روى علم عناد مى‌ورزند، نسبت مى‌دهد. ايشان چنين مى‌نويسند:

مخالف اعتقادى نيز مانند فاسق است كه در صورت علم به معصيت، فسق محقق مى‌شود. مخالف نيز به گمان خودش، اعتقادش از مهم‌ترين طاعات است و با توجه به اين نكته ظلم محقق نخواهد شد. ظلم وقتى محقق است كه شخصى با علم به حق، با آن عناد بورزد. ¹

نقد محقق اردبيلى(رحمه الله)

محقق اردبيلى معتقد است اين كلام نتايج فاسدى دارد؛ چراكه نتيجه اين ملاك اين است كه اگر كسى اعتقاد به حرمت چيزى نداشت و آن را انجام داد، حكم به فسق وى نكنيم. پس حتى اشخاص با اعمالى چون قتل انبيا و ائمه(عليهم السلام)، شرب خمر، زنا و... نيز فاسق محسوب نمى‌شوند؛ درحالى‌كه قاتل انبيا و ائمه(عليهم السلام) كافر است و اگر قائل به چنين قولى شويم، مفاسد زيادى را در پى خواهد داشت. ²

در نقد سخن محقق اردبيلى(رحمه الله) و دفاع از بيان شهيد ثانى(رحمه الله) مى‌توان گفت كسى كه مرتكب قتل، زنا، شرب خمر و... مى‌شود، اگر جاهل قاصر بوده و اين جهل از قصور هرچند در مقدمات باشد، در اين موارد ابايى از عدم اطلاق فاسق بر چنين افرادى نيست. بله اگر كسى عالم يا جاهل مقصر بود، گرچه اين تقصير، تقصير در مقدمات بوده باشد، به صورتى كه آن تقصير به ارتكاب چنين عملى منجر شود، در چنين مواردى اطلاق عنوان فسق صحيح است. دشمنان و قاتلين انبياء و ائمه(عليهم السلام) نيز، مى‌توانند از همين دسته باشند.