64خود قرار دادن است. در «ما نحن فيه» بايد ديد آيا اقتداى به امام جماعت، ركون، ميل و اطمينان به وى محسوب مى‌شود؟ به نظر مى‌آيد اطلاق ركون بر اقتدا عرفى و صحيح باشد؛ چراكه معناى اقتدا، پذيرفتن امامت شخص امام جماعت و واگذارى قرائت نماز به او و تبعيت از وى است؛ مانند اينكه در جامعه كسى را پيشواى خود قرار دهد و از وى پيروى كند. «سيد مرتضى(رحمه الله)» بعد از ذكر اين آيه شريفه مى‌فرمايند:

تقديم امام در نماز، تبعيت از او، ميل به او و اطمينان به امين بودن اوست؛ درحالى‌كه ظاهر قرآن از آن منع مى‌فرمايد. چرا تقديم امام چنين نباشد درحالى‌كه مطابق روايات، ان الامام ضامن، امام ضامن نماز مأمومين است. ¹

بيان ايشان گرچه مربوط به امامت فاسق است، از همين تبيين مى‌توان براى امامت مخالف نيز بهره برد. نتيجه اينكه مطابق آيه شريفه، ركون به ظالم حرام است و از آنجا كه اقتدا نيز ركون محسوب مى‌شود، اقتداى به عامه حرمت تكليفى دارد.

آيا مخالف ظالم است؟

سؤال اساسى اين است كه آيا فرد عامى و مخالف، ظالم است يا خير؟

براى استناد يا عدم استناد ظلم به مخالفين، توجه به اين نكات ضرورى است كه آيا اعتقاد مخالف حق، از روى علم و عمد است يا از جهل و نادانى و اگر اعتقاد وى جاهلانه است، آيا در اين اعتقاد مقصر است يا قاصر؟ اگر عالماً، عامداً يا از روى جهلى كه در آن تقصير كرده است، اعتقاد حق را نپذيرد، در چنين مواردى مى‌توان «ظلم» را كه همان ظلم به نفس است، به وى نسبت داد و در نتيجه استدلال به اين آيه درباره چنين شخصى تام است و در نهايت اقتدا به وى به دليل نهى آيه شريفه، «حرام» است.

ولى اگر جهل وى از روى قصور باشد تطبيق ظالم بر وى محل اشكال است و شمول آيه به چنين شخصى جاى ترديد دارد.