161
اشكال دوم
در كنار تقريب ذكرشده، احتمال ديگرى نيز درباره اين روايت مطرح است، اينكه در اين روايت امام(ع) دو حكم را بيان كردهاند: حكم اول را از كتاب على(ع) براى حمران نقل كرده و حكم دوم را از زبان خودشان براى زراره بيان كردهاند. به عبارت ديگر در اين روايت دو شيوه خواندن نماز با اهل تسنن در فضاى تقيه بيان شده است. يكى اقتداى حقيقى و ديگرى عدم اقتدا و به تبع آن لزوم قرائت. بنابراين هر دو حكم مراد جدّى امام(ع) است. مرحوم فاضل تونى در اين زمينه مىنويسد:
امام(ع) در ابتدا شيعه را به خواندن نماز با مخالفين امر مىنمايد و اشارهاى به تتميم نماز به چهار ركعت نمىكند؛ به خاطر خوفى كه نسبت به شيعه به وجود مىآيد. ظاهر چنين امرى اين است كسى كه با آنها نماز جمعه بخواند و به آنها اقتدا نمايد، نماز جمعهاش صحيح و مجزى است هرچند كه تتميم به چهار ركعت ننمايد. 1
در كلام ايشان به خوبى روشن است حكم اول به دليل تقيه، از حمران صادر نشده، بلكه با توجه به فضاى تقيه و خوف بر شيعه چنين حكمى بيان شده است. تغيير نوع خطاب در عبارت
«فِي كِتَابِ عَلِيٍّ (ع) إِذَا صَلّوُا الْجُمُعَةَ فِي وَقْتٍ فَصَلُّوا مَعَهُمْ وَ لَا تَقُومَنَّ مِنْ مَقْعَدِكَ حتى تُصَلِّيَ رَكْعَتَيْنِ أُخْرَيَيْنِ » و اينكه كلام اميرالمؤمنين(ع)، خطاب به جمع است؛ ولى در ادامه، روايت
« وَ لَا تَقُومَنَّ مِنْ مَقْعَدِكَ حتى تُصَلِّيَ» خطاب به يك نفر، يعنى زراره است، مىتواند شاهد خوبى بر اين معنا باشد. چه بسا مراد امام صادق(ع) اين باشد كه آنچه در كتاب على(ع) ذكر شده است، حكم اول، يعنى
« إِذَا صَلّوُا الجمعة فِي وَقْتٍ فَصَلُّوا مَعَهُمْ» بوده، ولى چون زراره به هر دليلى حكم اقتدا را برنتافته، حكم دوم، يعنى تتميم نماز جمعه به چهار ركعت براى وى بيان شده است.
اگر نگوييم چنين دلالتى ظاهر از روايت است، لااقل محتمل بوده و ظهور روايت در عدم