165 استبدال

موضوع ديگرى كه در آيه «لايَحِلّ» است، بحث استبدال ازواج (همسران) است كه بايد تحليل و بررسى شود درباره اينكه بعد از نزول اين آيه، آيا طلاق و استبدال همسران، بر پيامبر(ص) حرام شد يا نه؟ نظريه‌هايى از عالمان شيعه و اهل سنت طرح گرديده است كه به بررسى آنها مى‌پردازيم:

1. براساس ظاهر آيه، استبدال ازواج براى پيامبر(ص) حرام است و نسخ نيز نشده است. ¹

2. خداوند، به سبب اينكه همسران پيامبر(ص) او را اختيار كردند، طلاقشان را بر پيامبر(ص) حرام كرد. ولى با آيه (إِنّٰا أَحْلَلْنٰا) نسخ گرديد. ²

3. تبدل ازواج از اول حرام نبود تا نسخ گردد، بلكه مقصود، همان موارد (إِنّٰا أَحْلَلْنٰا) مى‌باشد؛ يعنى پيامبر(ص) نمى‌تواند غير از اين دسته از زن‌ها را جايگزين يكى از آنها كند.

4. (لاٰ يَحِلُّ لَكَ النِّسٰاءُ مِنْ بَعْدُ) با (إِنّٰا أَحْلَلْنٰا) نسخ گرديد. ولى حرمت طلاق، همچنان باقى ماند. ³

5. مقصود از (وَ لاٰ أَنْ تَبَدَّلَ بِهِنَّ مِنْ أَزْوٰاجٍ) ، رسم غلط عرب بود كه دو مرد، زن‌هاى خود را با هم عوض مى‌كردند كه خداوند، پيامبر(ص) را از اين كار، نهى مى‌فرمايد. ⁴

نقد و بررسى

اولا: پيش‌تر گفتيم كه با توجه به روايات صحيح از ائمه معصوم(عليهم السلام) نمى‌توان به ظاهر آيه اكتفا نمود و عمل كرد. ضمن اينكه روايت ابى‌بن كعب نيز به