257
الف) حسن ظن به بندگان
اگر در جامعه اسلامى، بلكه در جامعه انسانى، برنامه‌ها و دستورهاى اسلامى كه از جمله آنان حسن ظن است، اجرا شود، بسيارى از نابسامانى‌ها، شايعه‌سازى‌ها، قضاوت‌هاى عجولانه و بى‌مورد، اخبار مشكوك، دروغ و... كه همگى از گمان بد سرچشمه مى‌گيرد، برچيده مى‌شود. در غير اين صورت، جامعه در هرج و مرج به سر خواهد برد و هيچ‌كس از گمان بد ديگران در امان نخواهد ماند و به يكديگر اطمينان نخواهد داشت؛ چنان‌كه امام على(ع) فرمود:
ضَعْ أَمْرَ أَخِيكَ عَلَى أَحْسَنِهِ حَتَّى يَأْتِيَكَ مَا يَغْلِبُكَ مِنْهُ وَ لَا تَظُنَّنَّ بِكَلِمَةٍ خَرَجَتْ مِنْ أَخِيكَ سُوءاً وَ أَنْتَ تَجِدُ لَهَا فِي الْخَيْرِ مَحْمِلًا. 1
اعمال برادر دينى‌ات را بر نيكوترين وجه تفسير و توجيه كن مگر اينكه دليلى بر خلاف آن قائم شود؛ و هرگز درباره سخنى كه از برادر مسلمانت صادر شده است، در صورتى كه مى‌توانى براى آن توجيهى مناسب و نيكويى داشته باشى، گمان بد مبر.
ب) حسن ظن به خداوند
منظور از حسن ظن به خدا آن است كه به وعده‌هاى الهى اميدوار باشيم؛ وعده رزق و روزى، يارى كردن يارانش، پيروزى مجاهدان، آمرزش گناهان و همانند اينها. معناى سوءظن به خدا نيز آن است كه هنگام بروز مشكلات، اعتقاد بنده به وعده‌هاى الهى متزلزل شود و هنگام پيش آمدن امتحانات دشوار در مسائل مالى و غير آن، وعده‌هاى خداوند را فراموش كند و رو به گناه آورد. 2
پيامبر اكرم(ص) درباره ارزش حسن ظن به خدا فرمود:
«رَأْسُ الْعِبَادَةِ حُسْنُ الظَّنِ بِاللهِ»؛ 3