256يكى از راه‌هاى تأثيرگذارى زيارت بر روح و روان زائران، خواندن زيارتنامه‌هاى امامان معصوم(عليهم السلام) است. پيش‌تر نيز گفتيم كه زيارتنامه‌ها آكنده از آموزه‌هاى اخلاقى و معارف بلندى است كه توجه به آنها هنگام قرائت زيارتنامه‌ها، هر انسانى را به سوى رعايت اخلاق اسلامى دعوت مى‌كند.
در زيارتنامه‌ها، كنار محتواى غنى اخلاقى و تربيتى كه در متون آنها به وضوح مشاهده مى‌شود، پيام‌هاى اخلاقى و تربيتى ارزشمندى وجود دارد كه توجه به آنها مى‌تواند بهره معنوى و اخلاقى زائران را افزايش دهد و وصول به سعادت ابدى را آسان‌تر كند. ازاين‌رو، در اين فصل به بررسى پيام‌هاى اخلاقى و تربيتى موجود در زيارت و زيارتنامه‌ها مى‌پردازيم.
1. حسن ظن
حسن ظن از جمله فضايل مهمى است كه در رشد و تكامل انسان و نيز در تكامل مادى و معنوى جامعه نقش بسزايى دارد. حسن ظن در لغت به معناى «گمان نيك و خوش‌بينى»، در مقابل سوء ظن به معناى «بدگمانى و بدبينى» مى‌باشد. هنگامى ارزش اين فضيلت معلوم مى‌شود كه بدانيم اميد و نشاط در زندگى و جامعه، در سايه آن حاصل مى‌شود. پيشوايان دين، اين موضوع را در روايات خود تأكيد كرده و بزرگان و فقيهان نيز به طور مستقل به آن پرداخته‌اند.
گفتنى است كه اسلام، به طور صريح با بدبينى و بدگمانى مبارزه مى‌كند و مسلمانان را از اين بيمارى خطرناك برحذر مى‌دارد و به حسن ظن رهنمون مى‌سازد. قرآن كريم و احاديث امامان معصوم(عليهم السلام) كاملاً روشنگر اين مطلب مى‌باشد كه بدبينى و سوءظن ميان مسلمانان، بسيار ناپسند مى‌باشد و حسن ظن كه نقطه مقابل آن است، بسيار نيكو و مورد تأييد و تأكيد است.
در حديثى از اميرمؤمنان على(ع) مى‌خوانيم كه فرمود:
«حُسْنُ الظَّنِّ مِنْ أَفْضَلِ السَّجَايَا وَ أَجْزَلِ الْعَطَايَا» 1؛ «حسن ظن، از بهترين صفات انسانى و پربارترين مواهب الهى است».
اقسام حسن ظن
مى‌توان حسن ظن را به لحاظ موضوع آن، به اقسام متعددى تقسيم كرد كه دو قسم مهم آن عبارت‌اند از: