234

الف) جهل و ناآگاهى نسبت به اسرار حج

از موانع اثرگذارى مناسك حج، جهل و ناآگاهى از اسرار و رموز آن است! مناسك حج، نظام‌نامه تربيت انسان است. اگر كسى با آن بيگانه باشد، از دستاوردهايش محروم خواهد ماند.

بسيارى مفاسد، ريشه در جهل و نادانى دارد. امور ناروايى كه در جامعه بشرى رخ مى‌دهد، به يكى از اين سه عامل باز مى‌گردد: جهالت، سودجويى و ترس. كسى كه به ديگران ظلم روا مى‌دارد يا از مفاسد و پيامدهاى آن آگاه نيست يا اگر مى‌داند، سودجويى وى باعث انجام اين عمل زشت مى‌شود و يا ترس از دست دادن آنچه دارد، او را به ظلم وامى‌دارد.

هر ظلمى از احساس نياز شخص ستمگر سرچشمه مى‌گيرد. جهالت، سودجويى و ترس نيز نوعى نيازند. جهل، نياز به علم، سودجويى نياز به تمايلات درونى، و ترس نياز به قدرت دارد.

انسان نادان، به سبب خلأهايى كه دارد، اگر اراده كار نيك هم بكند، غالباً به آن موفق نمى‌شود؛ چنان‌كه پيامبراعظم(ص) مى‌فرمايد:

«مَنْ عَمِلَ عَلَى غَيْرِ عِلْمٍ كَانَ مَا يُفْسِدُ اكْثَرَ مِمَّا يُصْلِحُ» ¹؛ «كسى كه از روى نادانى كارى انجام دهد، افساد او بيش از اصلاحش خواهد بود». قرآن نيز مى‌گويد:

(قُلْ هَلْ نُنَبِّئُكُمْ بِالْأَخْسَرِينَ أَعْمٰالاً، اَلَّذِينَ ضَلَّ سَعْيُهُمْ فِي الْحَيٰاةِ الدُّنْيٰا وَ هُمْ يَحْسَبُونَ أَنَّهُمْ يُحْسِنُونَ صُنْعاً) (كهف: 103 و104)

بگو آيا خبر بدهيم به شما كه زيان‌كارترين مردم چه كسانى