279سمهودى (متوفاى 911ه.ق) در مورد قدمت اين بنا، از مطرى كه از مدينه شناسان قرن هفتم است، چنين نقل مىكند كه: «بناه بعض العُبَيدييّن من ملوك مصر» 1؛ «اين حرم را بعضى از ملوك و سلاطين فاطمى مصر بنا كردهاند».
همين جمله را شيخ احمد عباسى از مدينه شناسان قرن يازده نيز بدون انتساب به مطرى آورده است. 2
گفتنى است كه سلطنت خاندان فاطمىها در مصر از سال سيصد و دو شروع و تا سال پانصد و شصت و چهار ادامه داشته است 3 و به مناسبت اين كه نام مؤسّس اين سلسله «عبيدالله» بوده، به آنان «عُبيديّون» نيز مىگويند. 4
تعمير حرم اسماعيل در سال پانصد و چهل و شش
سمهودى به دنبال گفتار قبلىاش چنين ادامه مىدهد: در كنار درب وسطى مرقد جناب اسماعيل كه به ميدان باز مىشود، قطعه سنگى نصب گرديده است كه در آن اين جملات حكاكى شده است: «عمّره حسين بن أبي الهيجاء سنة ستّ وأربعين وخمسمأة»
سمهودى سپس مىگويد: شايد مطرى به استناد همين قطعه سنگ و اثر تاريخى، بناى اين ساختمان را به فاطمىها نسبت داده است؛ زيرا ابنابىالهيجاء از سوى آنان بر حجاز حكومت مىكرده است.
به هر حال از گفتار سمهودى، كه هم شاهد بر قطعه سنگ تاريخى است كه بيانگر تاريخ تعمير اين حرم بوده و هم نظريه مطرى را نقل نموده است، مىتوان به قدمت بناى اصلى آن پىبرد كه اگر تاريخ تعمير ساختمان اين حرم را حداقل پنجاه سال پس از احداث آن بدانيم بناى اصلى ساختمان، متعلّق به قرن پنجم خواهد گرديد و اين ساختمان هم مانند ساختمان حرم شريف ائمه بقيع از قديمىترين ابنيه مذهبى است كه پس از گذشت نه قرن به وسيله وهابيان تخريب و منهدم شده است.