115
دليل دوم: صحيح محمدبن قيس
عَنْ مُحَمَّدِبن قَيْسٍ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ(ع) قَالَ: إِذَا شَهِدَ عِنْدَ الْإِمَامِ شَاهِدَانِ أَنَّهُمَا رَأَيَا الْهِلَالَ مُنْذُ ثَلَاثِينَ يَوْماً أَمَرَ الْإِمَامُ بِالْإِفْطَارِ ذَلِكَ الْيَوْمَ إِذَا كَانَا شَهِدَا قَبْلَ زَوَالِ الشَّمْسِ فَإِنْ شَهِدَا بَعْدَ زَوَالِ الشَّمْسِ أَمَرَ الْإِمَامُ بِإِفْطَارِ ذَلِكَ الْيَوْمِ وَ أَخَّرَ الصَّلَاةَ إِلَى الْغَدِ فَصَلَّى بِهِمْ. 1
امام باقر(ع) مىفرمايد: اگر دو نفر شاهد نزد امام شهادت دهند كه هلال را سى روز پيش ديدهاند، امام دستور مىدهد مردم آن روز را افطار كنند؛ البته اگر اين شهادت قبل از زوال خورشيد باشد. اما اگر شهادت آنها پس از زوال خورشيد باشد، امام دستور مىدهد مردم آن روز را افطار كنند و اقامه نماز عيد را به فردا مىاندازد.
در اين روايت صحيح، براى حاكم چنين حقى ثابت شده كه مىتواند به ثبوت هلال حكم كند؛ زيرا مراد از واژه «امام» در اين روايت، يا مطلق حاكم است و يا به قرينه حكم و موضوع، تنها حاكم عادل مراد است؛ حال چه امام معصوم و چه غير ايشان باشد.
ممكن است گفته شود: اگر مراد از «امام» در اين روايت امام معصوم باشد، با توجه به حكم ايشان به ثبوت هلال با شهادت دو شاهد در رؤيت ماه در سى روز قبل، گويا امام(ع) نماز عيد نخوانده و روزه حرام گرفته است؟ مگر ملائكه در شب قدر بر امام(ع) نازل نمىشوند؟ پس چرا امام(ع) با توجه به شب قدر، روز عيد را تشخيص نداده است؟ اين مطلب با عصمت امام منافات دارد.
البته روشن است كه اين روايت در مقام بيان قاعدهاى كلى است و نمىگويد كه امام معصوم(ع) چنين كارى كرده؛ بلكه تنها فرض آن را بيان كرده است و به فرض، اگر هم اتفاق بيفتد، امام(ع) قطعاً شب قدر را مىدانسته و روز عيد هم روزهاش را خورده و نمازش را هم خوانده است، ولى وظيفهاى درباره مردم ندارد تا اينكه دو شاهد شهادت