83- قُلْ مَنْ كٰانَ عَدُوًّا لِجِبْرِيلَ فَإِنَّهُ نَزَّلَهُ عَلىٰ قَلْبِكَ بِإِذْنِ اللّٰهِ (بقره:97)
بگو: «كسى كه دشمن جبرئيل باشد [در حقيقت دشمن خداست]؛ زيرا او به فرمان خدا قرآن را بر قلب تو نازل كرده است».
در اين آيات، جبرئيل كه از فرشتگان است، حامل و رساننده وحى به پيامبر اكرم(ص) معرفى شده است.
3. علّيت شيطان
در آيات فراوانى براى شياطين نيز نوعى تأثير، مانند ايجاد وسوسه در نفوس مردم براى كشاندن آنان به سوى باطل و گمراهى بيان شده است. 1
اين آيات حاكى از اين هستند كه قرآن، قانون عمومى علّيت و معلوليت را تصديق مىكند، و آن را پذيرفته است. حال سخن اين است كه چگونه مىتوان ميان توحيد افعالى و علّيت و تأثير ديگر موجودات سازش برقرار كرد. اين مسئلهاى است كه در گفتار بعد به بررسى ديدگاههاى مطرح درباره آن خواهيم پرداخت.
گفتاردوم: ديدگاهها
1. اشاعره
اشاعره، هسته مركزى مخالفت با اصل علّيت در بين مسلمانان به شمار مىآيند. البته اين سخن بدان معنا نيست كه آنان با مطلق ِعلّيت مخالفاند، بلكه آنها مخالف با تأثير اجسام و طبايع در يكديگرند. بر