24واحد است و شريك و ضد و كمك و مثل و مانند آنها براى او در مقام فعل، تصور كردنى نيست. از اينرو توحيد افعالى اين خواهد بود كه خداوند موجودات را بدون كمك و ابزار آفريده است.
2. انحصار فاعليت استقلالى به خداوند و وابستگى همه موجودات در فاعليت خود به خدا. بنابراين توحيد افعالى، يعنى درك اين حقيقت كه تنها فاعل مستقل در هستى خداست و ديگر فاعلها در اثرگذارى و علّيت خود استقلال ندارند و به او وابستهاند.
البته بايد توجه داشت كه دستيابى به حقيقت توحيد افعالى، كارى است كه از عهده كسى برنمىآيد؛ چنانكه ملاصدرا مىگويد: «تحقيق هذه المسألة الشريفة من عظائم المسائل الالهية ولم يتيسّر لاحدٍ من الحكماء وغيرهم مع ادعاء اكثر الحكماء بل كلهم لذالك». 1
در اين نوشتار، ابتدا به صورت اجمالى گزارشى از ديدگاه مذاهب اسلامى درباره توحيد افعالى و مباحث مربوط به آن مطرح مىكنيم. سپس به تبيين و تحليل ديدگاه وهابيت در اينباره خواهيم پرداخت. در پايان نيز با مراجعه به قرآن و آيات شريفه، اين موضوع مهم را بررسى مىكنيم.
گفتار اول: اشاعره و توحيد افعالى
اشاعره به موضوع توحيد افعالى توجه ويژه داشته و در منابع خود، ذيل عناوينى چون «الأفعال» 2، «خلق الأعمال» 3، «افعال