71البته اين ديدگاه به اشعرى اختصاص ندارد، بلكه از شخصيت‌هايى چون ابوحنيفه ¹، شافعى ²، زهرى، اوزاعى، مالك، ابن‌مبارك، سفيان ثورى، ليث بن سعد، احمد بن حنبل، اسحاق بن راهويه و... نيز نقل شده است. ³

2. در كشاكش تقييد و تشبيه

به اعتقاد برخى از صاحب‌نظران، ابوالحسن اشعرى به منظور جلب رضايت هر دو گروه (اهل تشبيه كه بر ظواهر قرآن و سنت جمود مى‌ورزند و اهل تنزيه كه از تشبيه و تجسيم پرهيز مى‌كنند)، خود را در كشاكش تشبيه و تقييدى دشوار گرفتار كرد؛ زيرا همان‌گونه كه پرهيز از تشبيه و تجسيم از اركان عقايد اسلامى است، پرهيز از اجمال گويى و ابهام سرايى نيز اين چنين است. بديهى است سخنى كه معناى روشنى از آن فهميده نشود و تكرار آن، جز لقلقه زبان نباشد، برخلاف اصول مسلّم اسلامى است. ⁴

الفاظ از طرف هر واضعى كه وضع شده باشند، كيفيت مقوّم معناى آنهاست. كسى كه مى‌خواهد مثلاً كلمه «دست» را وضع كند، ابتدا براى اين لفظ، معنايى را در نظر