111 ابن‌تيميه و اذعان او بر تأويل برخى صفات

با وجود اين ابن‌تيميه در برخى از آثار خود به جواز تأويل (به معناى انصراف لفظ از معناى ظاهر) ¹ اذعان كرده است. ²اما اين اذعان او معطوف به دو امر است؛ يكى اينكه در بين آيات صفات، آياتى وجود دارد كه ظاهرگرايان در توجيه خوددارى از تأويل آن، هيچ راهى ندارند و در غير اين صورت به تناقض آشكارى گرفتار مى‌شوند. از جمله مى‌توان به دو مورد زير اشاره كرد:

الف) آياتى كه مسئله معيت خداوند متعال با بندگان را مطرح مى‌فرمايد؛ مانند آيه (هُوَ مَعَكُمْ أَيْنَ مٰا كُنْتُمْ ) ³ و آيه: (مٰا يَكُونُ مِنْ نَجْوىٰ ثَلاٰثَةٍ إِلاّٰ هُوَ رٰابِعُهُمْ وَ لاٰ خَمْسَةٍ إِلاّٰ هُوَ سٰادِسُهُمْ وَ لاٰ أَدْنىٰ مِنْ ذٰلِكَ وَ لاٰ أَكْثَرَ إِلاّٰ هُوَ مَعَهُمْ أَيْنَ مٰا كٰانُوا) ⁴ و امثال آن. به دليل اينكه اگر اين آيات را بر ظاهر حمل كنند و معيت را به معناى معيت علمى خداى متعال معنا نكنند، مجبور خواهند بود يا نسبت به ظهور آياتى مانند: (الرَّحْمٰنُ عَلَى الْعَرْشِ اسْتَوىٰ ) مرتكب تأويل شوند