65كردن زمينه ارتباط با خداوند، قربانى نماد قطع ريشههاى هواى نفس و طمع، رمى و پرتاب سنگ به جمرات نماد مبارزه با شهوات و پستىها و سر تراشيدن نماد ريشهكن كردن عيوب ظاهرى و باطنى است. 1
به عبارت ديگر حج پيامى است از سوى خداوند متعال كه از رهگذر شعاير و آيات روشن در قالب مناسك به مردم منتقل مىشود تا اهداف متعالى را جامه عمل بپوشاند. مهمترين عنصر ارتباط، عنصر انتقالدهنده پيام است. حج و مناسك آن براى انتقال پيام از مبدأ پيام به گيرندگان پيام از علايم، كدها، رموز و نشانههايى استفاده كرده است. در مراسم حج، از گوياترين و كاملترين علايم و نشانهها كمك گرفته شده و زيباترين و جذابترين كدها و رموز بهكار رفته است. چگونگى اين امر را مىتوان در چند محور زير مورد بررسى قرار داد. از طرفى حج زمينه آشنايى حجاج با معارف دين را فراهم مىكند؛ از طرف ديگر ابزارى است براى انتقال اين معارف به ديگران و حتى انسانهاى آينده؛ و از همه مهمتر چگونگى انتقال فرهنگ را از طريق ارتباط نمادى به سادهترين و عميقترين روش به عهده مىگيرد. حاجى با حضور در سرزمين وحى و انجام مناسك حج، ضمن آشنايى با نمادهاى بهكاررفته در مشاعر مقدس و يافتن معانى و حقايقى كه پشتوانه آنها را تشكيل مىدهد، پيوند خود را با ارزشهاى نهفته در آن محكم مىكند. علاوه بر اين خود نمادها زمينهساز انتقال معارف، ارزشها و فرهنگ دينى و حفظ آنهاست. 2
3. بازشناسى و بازيابى هويت دينى و هويت تمدنى
هويت تمدنى، معرفت و آگاهى عميق آدمى به تمدنى است كه منسوب به آن مىباشد. درك چنين هويتى، به فرد اين امكان را مىدهد كه احساس نمايد در سرزمينى زندگى مىكند كه ريشههاى فرهنگى آن تا اعماق تاريخ، كشيده شده است و اين