154اين حركت كه توجيهكننده و تقويتكننده جنبشهاى مردم باشد، همه و همه با وجود يك رهبر جامعالاطراف ميسر خواهد بود. 1
در سدهى اخير جنبشهاى اسلامى، حركتهايى مردمى و سازمان يافته بودهاند كه خواهان جايگزينى و تغيير وضع موجود بر اساس دستورات شرع اسلام در همه ابعاد فكرى - عقيدتى و سياسى - اجتماعى هستند. 2
پس از سال 2000، سازمانهاى غير دولتى مردممحور در كشورهاى عربى، بهشدت رو به افزايش بوده است كه مىتوان از آن به توسعه جامعه مدنى تعبير كرد. اين مسئله، پويايىهاى اجتماعى، سياسى و فرهنگى و همچنين ساز و كارهاى تراكنش ميان گروههاى گوناگونى را نشان مىدهد كه مىكوشند بر تغيير، تأثير بگذارند و آن را مديريت كنند. 3 روى آوردن مسلمانان به چنين سازمانهاى واسطۀ بين دولت و توده جامعه، زمينهساز نهضتهاى اسلامى و نشانگر دورى و جايگاه ضعيف دولتها نزد مردم است. 4
حج و ارتقاى جايگاه ملتهاى مسلمان در عرصه بينالملل
جايگاه ملتها در عرصه جديد بينالملل
امروزه مطالعات روابط بينالملل در فضاى جهانى شدن با پشت سر گذاشتن نظريات «دولتمحور»، به سوى «چند/ جهان محورى» مىرود تا با تغيير مفهوم كنشگر