153
جنبههاى مردمى بيدارى اسلامى
يكى از مهمترين ويژگىها و ابعاد بيدارى اسلامى، مردمى بودن آن است؛ به طورى كه حتى نقش مردم، بسيار پررنگتر از روشنفكران و احزاب است. 1 البته مردمگرايى به معناى تودهگرايى نيست. در مردمگرايى نيز بايد جايگاه نخبگان را مشخص كرد؛ ولى در بستر مردمگرايى، به اين ترتيب نوعى توازن مردمگرايى نخبهگرايى در بيدارى اسلامى فراهم مىآيد. 2
نخبگان جهان اسلام نيز در چند دهه اخير، نهضتهاى اسلامى را به سوى ابعاد اجتماعى و نرمافزارانه كشاندهاند كه به نوبه خود زمينه گرايشهاى مردمى را افزايش داده است. روشنفكران در مقابل جريان استبداد و خودكامگى و در نتيجه فضاى بسته سياسى، كار خود را از حوزه سياست به فرهنگ منتقل كردهاند. 3در همين فضا، بسيارى از نهضتهاى اسلامى، گرايشهاى نظامى را كنار گذاشته و با حذف تاكتيكهاى خشونتگرا، فرايند افراطزدايى در سطح رفتارى (راهبردى/ تاكتيكى) و سطح ايدئولوژيك را در پيش گرفتهاند. 4
از جهت ديگر مىتوان گفت، جهتدهى به حركتهاى مردمى و اداره كردن و راهنمايى ايشان براى حركت در مسير درست و تعيين ايدئولوژى مناسب و متناسب با