122مشترك هويتى مسلمانان و تقويت و تعميق آنها، تفاوتهاى فرهنگى و مرزهاى جغرافيايى را از بين مىبرد تا همه مسلمانان را با ملاك هويتى جديدى در مفهوم متعالى «امت اسلامى» منسجم كند. به عبارت ديگر حج از مناسك و آيين مذهبى به عنوان نمادى براى مرزبندى اجتماعى 1 استفاده مىكند و مسلمانان را متوجه اين ويژگى و ملاك هويتى مىكند.
بيدارى اسلامى و وحدت جهان اسلام
بيدارى اسلامى يك حركت فراگير سياسى و اجتماعى است كه بدون پشتيبانى و حمايت همهجانبه ملتهاى مسلمان، به نتيجه عملى نخواهد رسيد. بدون حضور و همبستگى هوشمندانه و عالمانه مسلمانان، دشمنان اسلام كه بيشترين ضرر را از بيدارى اسلامى متحمل مىشوند، اين حركت اصلاحگرايانه را متوقف يا از راه اصيل و ارزشهاى والاى خود منحرف خواهند كرد. 2 از طرف ديگر با توجه به مبانى و برنامههاى وحدت اسلامى، بهار بيدارى اسلامى زمانى مىتواند به مقصد خويش نزديك شود كه با بهار امت اسلامى همراه گردد. 3
بررسى نهضتهاى اسلامى نشان مىدهد رمز پيروزى بيدارى اسلامى، وحدت و پرهيز از تفرقه است. البته در مقابل، با توجه به روند رو به گسترش و ماهيت نهضتهاى اسلامى، مىتوان گفت بيدارى اسلامى عاملى براى ايجاد وحدت جوامع اسلامى است. 4