123بنابراين اولين مسئله جنبشهاى اسلامى، حداقل از جهت فكرى، اتحاد و انسجام اسلامى است. 1 بر اين اساس بايد هدف نهايى بيدارى اسلامى را كه بشارتدهنده تجديد حيات اسلام و تفكر اسلامى است، «امت واحد اسلامى و ايجاد تمدن اسلامى جديد» 2 بر پايه دين و عقلانيت و علم و اخلاق دانست. 3
با نگاهى به وحدت اسلامى، 4 ضرورت، اهميت و جايگاه آن در مراحل مختلف بيدارى اسلامى، رو به رشد و تكامل است و در هر مرحله، متناسب با شرايط داخلى و تهديدات بيرونى جهان اسلام، ابعاد تازهاى پيدا مىكند و راهكارهاى جديدى براى آنها پيشنهاد مىشود.
بررسى مفاهيم استفاده شده براى تبيين وحدت اسلامى در قرون اخير نشان مىدهد ديدگاه نظرى و مفهومى و اصول و خط سير ثابتى در بين انديشمندان در موج اول بيدارى اسلامى (مانند سيد جمالالدين اسدآبادى، علامه شرفالدين، كاشف الغطاء، شيخ شلتوت 5 آيتالله بروجردى 6) دنبال مىشود. اين اصول ثابت و مشترك در بين انديشمندان در موج دوم بيدارى اسلامى (امام خمينى(رحمه الله) 7 و مقام معظم رهبرى) هم دنبال مىشود، اما ابعاد بسيار گستردهترى به آن افزوده شده است. 8