66ضربه زد. 1 يكى از عواملى كه موجب شده است بسيارى از تاريخنگاران طرح اوليه ولايتعهدى را به فضل بن سهل نسبت دهند، پيشنهاد او در اين باره و نيز يادآورى آن است. 2
در مقابل، گزارشها و قراينى وجود دارد كه نشان مىدهد موضوع ولايتعهدى را خود مأمون ابداع و پيشنهاد كرد. حتى فضل بن سهل به عنوان ايرانى صاحب نفوذ كوشيد، با بزرگ جلوه دادن و پىآمدهاى ناگوارى كه بر اين عمل مأمون مترتب است، او را از اين كار باز دارد، ولى سرانجام در برابر پافشارى مأمون، تسليم شد. 3 هوشيارى مأمون و توجه او به مقتضيات عمومى و روش محتاطانه و دورانديشانه او گوياى آن است كه مأمون، خود، در ولايتعهدى امام رضا(ع) پيشقدم بوده است.
بايد دانست فضل بن سهل از تربيتيافتگان خاندان برمك و پيروان آنها بود 4 كه به انحراف از علويان و دشمنى با آنان معروفند. در اين صورت چگونه ممكن است فضل به مأمون موضوع ولايتعهدى امام رضا(ع) را پيشنهاد كرده باشد، مگر اينكه وضع سياست عمومى ايجاب مىكرد، براى حفظ خلافت، مسائل مذهبى در نظر گرفته نشود. بنابر اين، بعيد بنظر مىرسد موضوع ولايتعهدى، انديشه فضل باشد.
گزارش ريّان بن صلت نيز مؤيد آن است كه فضل در اين امر، عامل اصلى نبوده است. ريان مىگويد: