53از اين رو، حتى برخى نظاميان ايرانى به سپاه مسلمانان پيوستند؛ چنانكه چهار هزار ديلمى در نبرد قادسيه (16ه.ق) به صفوف عرب مسلمان پيوستند و در نبردهاى بعدى با ايران، همانند فتح مدائن و جلولا، در كنار آنان، با ايرانيان جنگيدند و سپس در كوفه ساكن شدند. 1
اسلام زمانى به تمدن بشرى عرضه شد كه جامعه جهانى، از جمله ايران، از نظر عقيدتى و اجتماعى به بنبست رسيده بود. از اين رو مردم اين سرزمين، با مشاهده دين اسلام، شيفته آن شدند و استعدادهاى خود را در قالب آن به كمال رساندند. بنا بر نوشته محقق معاصر عرب، ابراهيم حسن:
ايرانيان از عربها به خوبى استقبال كردند؛ زيرا آنان به سبب تسلط عرب، از ظلم حكام و خدمات سپاهى رهايى يافته و با پرداخت جزيه، از آزادى دينى نيز برخوردار مىشدند. همچنين گروهى از ايرانيان به سبب سادگى تعليمات اسلامى و مساواتى كه براى همه مقرر شده بود، زود بدان گرويدند. صنعتگران و پيشهوران و طبقات متوسط و كشاورزان كه پيش از آن، زير فشار طبقه اشراف بودند، با رغبت پيرو اسلام شدند؛ زيرا در سايه اسلام از آزادى و مساوات برخوردار مىشدند. 2
در تسليم و مسلمان شدن برخى شهرهاى ايرانى، نقش كسانى چون سلمان فارسى را نبايد از نظر دور داشت. بنا به گزارشهايى، سلمان در حملات مسلمانان به شهرهاى ايرانى، به عنوان راهنما و مترجم عمل مىكرد. وى شرايط مسلمانان را كه يا بايد مردمان اين شهرها اسلام را بپذيرند يا جزيه دهند، به زبان فارسى به ايرانيان ابلاغ مىكرد؛ چنانكه در فتح شهرهاى واقع در عراق، مانند بهرسير 3،