54القصر الابيض ¹ و مداين چنين كرد. ² طبرى درباره سلمان نوشته است: «كان رائد المسلمين سلمان الفارسى كان المسلمون قد جعلوه داعيه اهل فارس». ³

حكومت سلمان بر مداين به حكم عمر بن خطاب را نيز مى‌توان از اسباب گرايش ايرانيان به اسلام دانست. عملكرد سلمان در مقابل حكمرانان ساسانى، روى آوردن مردم را به اسلام تسهيل كرد؛ هرچند اسلام، پيش از حكومت سلمان بر آن شهر، در ميان برخى ايرانيان رواج يافته بود.

از ديگر عوامل مؤثر بر اسلام ايرانيان، سكونت نظاميان عرب در ايران، به ويژه در شرق آن بود. در اين منطقه چون نفوذ روحانيت زرتشتى، كمتر از غرب ايران بود، مردمان آن سامان زودتر به اسلام گرويدند. ⁴ سكونت عرب‌ها در سراسر ايران، پس از فتح آن، مشهود بود؛ چنان‌كه در همان قرن اول هجرى، همدان، اصفهان، فارس و نيز حدود قم، كاشان، قزوين و آذربايجان، محل توجه و سكونت فاتحان بود. ⁵

افسران، فرماندهان، اشراف و دهقانان ايرانى، نخستين كسانى بودند كه به اسلام گرويدند و از آن پس، زير دستانشان به آنها پيوستند؛ چنان‌كه برخى اسواران ايرانى، در اوائل فتوح اسلامى (در نبرد قادسيه) مسلمان شدند. ⁶از علل گرايش دهقانان به

اسلام آن بود كه در مقام و موقعيت خود ابقا مى‌شدند. غرب ايران با سرعت بيشتر مسلمان شد؛ چنان‌كه وقتى اشعث بن قيس در خلافت عثمان و آغاز خلافت امام‌على(ع) حاكم آذربايجان بود، بيشتر مردم مسلمان بودند. ⁷