83

نقد و بررسى روايت

بسيارى از آثار حديثى عامه اين روايت را ذكر نكرده‌اند؛ بلكه برعكس، آزاد كردن يك بنده توسط ابن‌عمر به‌خاطر تأخير نماز مغرب تا طلوع يك ستاره و دو بنده به‌وسيله عمر به دليل تأخير تا طلوع دو ستاره را روايت كرده‌اند ¹ كه بيانگر مرجوح بودن تأخير نماز مغرب تا طلوع كوكب است. از صحاح سته، اين روايت تنها در صحيح مسلم و سنن نسائى نقل شده است. ² ازاين‌رو برخى اين روايت را در مقابل روايات كثيره صحيحه نپذيرفته ³ و درحقيقت مضمون آن را براى وقت مغرب شاذ دانسته‌اند. برخى نيز احتمال داده‌اند اين روايت مدرَج باشد؛ به اين معنى كه تعبير «والشاهد النجم» از طرف راوى در تفسير «حتى يطلع الشاهد» اضافه شده است. اگر چنين باشد، محتمل است مراد از شاهد نجم نباشد؛ بلكه تاريكى شب مراد باشد. ⁴ بدين ترتيب، اين روايت با رواياتى مانند

«لا تزال أمتي على الفطرة ما صلّوا المغرب قبل طلوع النجم» و

«بادروا بصلاة المغرب قبل طلوع النجم» تأييد مى‌شود. ⁵ برخى فقها و شارحان حديث، از عامه، اين فقره را از كلام ليث دانسته‌اند ⁶؛ به‌نحوى‌كه حتى برخى تصريح كرده‌اند كه ليث آن را در جواب از سؤال ابن‌بكير از چيستى شاهد بيان كرده ⁷ و سپس ديگران آن را جزء حديث تلقى نموده‌اند. ⁸

درهرصورت عده‌اى اين روايت را مقيد، و روايات استتار و سقوط شمس را