116بودند. در واقع، شيعيان در پارلمان، فرهنگ، مطبوعات، اوقاف، آموزش و پرورش، آموزش عالى و تجارت و بازرگانى، حضور كمرنگى داشتند. فشار عليه شيعيان، اين گروه اجتماعى - فرهنگى را به سوى فعاليتهاى اقتصادى سوق داد.
بهدنبال مهاجرت يهوديان عراق به اسرائيل در سال 1948م، شيعيان به سرعت سعى كردند در زمينههاى اقتصادى و تجارت، استعداد و توان خويش را به كار گيرند. اما با رسيدن «عبدالسلام عارف» به قدرت، و اعمال برنامههاى ملىسازى، شيعيان بهشدت آسيب ديدند. براى فشار بيشتر به شيعيان، سياستهاى ويژهاى در پيش گرفته شد؛ براى نمونه، سهميه شيعيان در زمينه واردات و صادرات كاهش يافت و همان سهميههاى كسرشده، در اختيار عربهاى سنى، بهويژه افسران بازنشسته قرار گرفت. 1
نقاش از نظر تاريخ سياسى، دو عامل زير را در حذف شيعيان از مشاركت فعالانه سياسى عراق، مؤثر مىداند:
1. نقش كادر ادارى - سياسى تربيتشده در دوره عثمانيان سنىمذهب؛
2. حكم جهاد علماى شيعىمذهب عليه انگليس در سال 1915م و موارد مشابه سالهاى پس از آن. 2
«فاتح جابر» معتقد است كه شيعيان به پنج دليل همواره مخالف