190مثال شيخ محيىالدين، دانشمند بزرگ، در سفر حج خود، حدود دوسال در مدرسه رواحيه دمشق به تحصيل مشغول بود و به مطالعه مىپرداخت. 1 خنجى كه خود رنج اين سفر را براى تحصيل علوم درك كرده و در محضر اساتيد روزگار حاضر شده و از سخاوى، علامه زمان، اجازه روايت گرفته بود، در بيان اينكه بايد علوم دينى را در راه حجاز و نزد شيوخ آن سرزمين كسب كرد شعرى سروده است. 2
بعد از آمدن از اين سفر، علما در مدارس مهم به تدريس مىپرداختند. 3 گروهى نيز پيوسته سفر كردن و در مدارس راههاى زيارتى سكونت گزيدن را براى ارشاد مسلمانان برمىگزيدند. 4 عدهاى نيز به دربارهاى شاهان در مسير مىپيوستند و ملازم شاهان مىگرديدند 5 و مورد عنايت سلطان قرار مىگرفتند. گاه اين سكونت اجبارى مىشد و اجازه ترك پايتخت به آنان داده نمىشد؛ مانند ملازاده عثمان كه پس از بازگشت از سفر حجاز، سلطان حسين از او خواست در مدرسه اخلاصيه به تدريس بپردازد و در هرات توطن گزيند. 6 عدهاى نيز مدارس دمشق و مصر را براى توطن برمىگزيدند؛ شيخ مجدالدين محمدبنيعقوب شيرازى فيروزآبادى، پس از بازگشت از مكه، در دمشق به تدريس پرداخت. 7 او پس از سفرهاى بسيار در يمن اقامت گزيد. 8 شهيد اول محمدبن مكى نيز دمشق را براى اقامت و تدريس و تأليف برگزيد. 9 سراجالدين البزار حنبلى بغدادى (متوفاى749ه.ق) در دمشق اقامت گزيد. 10 امام سيرامى شيرازى در