129نگاشته است. 1 از ديگر علمايى كه در مناسك حج در اين دوره صاحب تأليفاتى هستند، مىتوان به قاضى نجمالدين طرسوسى 2 و مولانا عبدالرحمان جامى اشاره كرد. 3 اما آنچه در اين زمينه اهميت ويژهاى دارد، كتاب «سلوك الملوك» فضلالله روزبهان خنجى است. او در اين كتاب اساس و قواعد يك حكومت اسلامى را طرحريزى مىكند و احكام و نظامات مقرر در چنان حكومتى را ارائه مىدهد. كتاب مشتمل بر يك دوره حقوق عمومى اسلام است كه آرا و نظرات پيشروان دو مكتب از مهمترين و وسيعترين مكاتيب فقهى (حنفى و شافعى) را در برمىگيرد. باب نهم اين كتاب به مسئله حج اختصاص دارد. او در اين باب، برخلاف ديگر كتب فقهى زمانهاش، علاوه بر مسائل شرعى حج، به بيان وظايف حكومت و سلطان پرداخته است. 4
سده هشتم و نهم هجرى، در تاريخ فعاليت نهضتها و جنبشهايى با گرايشهاى شيعى، اهميت بسيارى دارد. جنبشهاى نوربخشيه، حروفيه، مشعشعيه و صفويه، در زمره اين جريانها قرار دارند كه همه آنها در رويكرد مبالغهآميز به تشيع، همانند بودند. از ديگر خصلتهاى اين جنبشها، آميخته بودن تصوف و تشيع در اساس و آموزههاى فكرى و اعتقادى آنان است. مسئله مهدويت يكى از اصلىترين مشخصههاى اين جنبشها بود؛ سيدمحمد نوربخش (795-869 ه.ق) در نيمه دوم حياتش ادعاى مهدويت كرد. 5 فضلالله استرآبادى (740-796 ه.ق)، رهبر حركت حروفيه كه توانايى تفسير درست رؤياها را داشت، ابتدا ادعاى پيامبرى و پس از آن مهدويت و الوهيت كرد. 6 محمدبن فلاح (840-870 ه.ق)، بنيانگذار مشعشعيان نيز خود را حجاب و نائبى