220 مىتواند، به بازدهى زيارت خويش و دريافت فيض معنوى از روح مزور اميدوار باشد كه قلبش خاشع باشد و در برابر مزور، احساس فروتنى كند. «ملامهدى نراقى» مىنويسد:
ادبهاى باطنى زيارت را مراعات كن و بدان كه شايسته است به هنگام حضور نزد امام، جلالت شأن و عظمت مقام او را دريابى، سپس در قلبت، آنچه را كه مناسب آن است از خضوع و تعظيم و اجلال و خوف و حزن و همانند آنها، به وجود آورى. 1
بى گمان از جمله آداب زيارت، داشتن خضوع و خشوع به هنگام زيارت است. «خشوع»، حالتى قلبى و روانى است كه از معرفت و محبت به يك مقام و شخصيت، در دل ايجاد مىشود. تأثير عظمت او در قلب، حالتى را پديد مىآورد كه رعايت احترام ظاهرى را در پى دارد. حتى نوع ايستادن، نشستن، نگاه كردن، سخن گفتن و وارد و خارج شدن، همه تحت تأثير آن حالت درونى است. درحقيقت، هرچه معرفت به مقام امام عليه السلام زيادتر باشد، خشوع دل هم عميقتر و بيشتر است و رعايت ادب و خضوع ظاهرى هم افزونتر خواهد بود. اينكه بعضى هنگام خروج از حرم، عقبعقب مىروند و حاضر نيستند پشت به ضريح كنند و بيرون روند، جلوهاى از همين خضوع و ادب ظاهرى است كه ريشه در خشوع قلبى دارد. بهعلاوه، وقتى تربت پاك و مطهر ولى خدا مقدس است، زائر بايد شئون آن جايگاه را رعايت كند. خداوند به حضرت موسى عليه السلام فرمان مىدهد كه: «اى موسى! تو در وادى مقدس طور هستى. كفشهايت را درآور». (طه: 11) همين نكته سبب شده است كه بزرگان، در توصيههاى خود به بيرون آوردن كفش در حريم قدس زيارتگاهها، تأكيد كنند؛ چراكه از نشانههاى خشوع قلبى، درآوردن كفش از پا به هنگام زيارت است. 2