135زدوده شود و يا به اين معناست: زمانى كه توبه كردند، توبه آنان دچار كاستى و نقص بود. اما زمانى كه استغفار رسول خدا براى آنان، به توبه آنها ضميمه شد، سزاوار رحمت الهى و پذيرش توبه از سوى خداوند شدند. اين آيه دلالت مىكند كه توبه فرد توبهكننده پذيرفته است؛ زيرا در ادامه آيه مىفرمايد: لَوَجَدُوا اللّٰهَ . تنها زمانى اين عبارت به معناى پذيرش توبه است كه عبارت تَوّٰاباً رَحِيماً به معناى قبول توبه آنان باشد.
«ابن عجيبه» 1 در ذيل اين آيه مىنويسد:
وَ لَوْ أَنَّهُمْ ، يعنى منافقان ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ، يعنى هنگامى كه با بردن داورى خويش به سوى غير تو (رسول خدا) به خود ظلم كردند، جٰاؤُكَ ،توبهكنان نزد تو آمدند و فَاسْتَغْفَرُوا اللّٰهَ، با حالت توبه از تو درخواست آمرزش كردند. وَ اسْتَغْفَرَ لَهُمُ الرَّسُولُ ، وقتى از رسول خدا عذرخواهى كردند، آن حضرت را شفيع خود قرار دادند.
لَوَجَدُوا اللّٰهَ ، يعنى براى آنان حقيقت توبهپذير بودن خداوند و رحيم بودن او آشكار شد. تَوّٰاباً رَحِيماً ، يعنى خداوند توبه آنان را پذيرفت و با رحمت و آمرزش خويش بر آنان تفضل و عنايت كرد. اما در عبارت وَ اسْتَغْفَرَ لَهُمُ الرَّسُولُ ، سياق جمله از مخاطب به غايب تغيير مىكند. خداوند نمىفرمايد تو برايشان استغفار كردى. دليل اين كار، تجليل و بزرگداشت مقام آن حضرت، و توجه به اين نكته است كه رسولخدا(ص) حق دارد