84تنوع و تعدد معانى هريك از پديده‌هاى نمادين است. ¹

براى نماد چند تعريف ذكر شده است ²؛ براى مثال رابطه بين دو عنصر بصرى و معنايى كه براساس قرارداد باشد، «نماد» ناميده مى‌شود. ³

يك - نماد و انتقال معانى و شناخت

با توجه به نقش و اهداف نظام تبليغى اسلام در انتقال معانى و شناخت دينى، مناسب است كه در اينجا، جايگاه نماد را در تبليغ دينى بررسى كنيم.

نماد در لغت به معناى نمود است؛ از جمله معانى نمود، نمايش، ظهور، تجلى، هويدا و آشكار است. تعاريف موجود يا بيان‌كننده يك معنايند يا به لوازم آن معنا اشاره دارند و آن معناى واحد، ظهور يا ارائه يك حقيقت است ⁴، درحالى‌كه اين حقيقت هميشه آشكار نيست. به اعتبارى، نماد را شامل چيزى گنگ، ناشناخته يا پنهان ⁵ مى‌دانند كه تصور، انديشه يا حتى حالتى عاطفى را يادآورى مى‌كند. سازوكار اين يادآورى به شيوه‌هاى گوناگون از جمله مشابهت، مجاورت يا تضاد است. در واقع، نماد ابزارى است كه با روشى اختصارى، پديده‌ها را توصيف و تبيين مى‌كند. همچنين ابزارى معرفتى است تا مفاهيمى را كه به‌صورت ديگرى بيان‌پذير است، آشكار كند. بر اين پايه، مى‌توان نماد را نقطه شروع سفر اكتشافى از اوج برون به ژرفاى درون دانست كه «نزديك‌ترين راه را مى‌نماياند و به درك رهنمون مى‌شود». ⁶

نماد در اين معنا، از علامتى ساده فراتر مى‌رود. «نماد، داراى همگونى دال و مدلول از پيش‌انگاشته با پويايى سازمان دهنده‌اى است. نماد، ساخته ذهن نيست و داراى