72بهطور كلى هر انسانى از اندوه و تاريكى به شادى و نور پناه مىآورد. بىشك انرژى فرد در فضاى غمزده، صرف برطرف ساختن اندوه مىشود و ديگر فرصتى براى رشد باقى نمىماند. اما در محيط شاد، ذهن انسان پويا، زبانش گويا و استعدادش شكوفا مىشود. لازمه ايجاد چنين فضايى، مثبتانديشى و جستوجوى خوبىها و زيبايىهاست. هرچه فضاى ارتباطى حمايت گرانهتر و از برترىجويى بر يكديگر دورتر باشد، مثبتنگرى به محيط ارتباطى بيشتر تقويت مىشود. 1
حج، افزون بر ايجاد زمينه، با از بين بردن موانع برقرارى ارتباط مؤثر، در ايجاد ارتباط كارآمد نقش دارد. يكى از اين موانع، سوءتفاهم ارتباطى است. سوءتفاهم كه نشاندهنده نوعى پارازيت در فرايند ارتباط است، سبب مىشود ارتباط مؤثر شكل نگيرد. 2 هميشه دو نفر، معناى يكسانى از يك پيام استنباط نمىكنند. كارآمد بودن هر ارتباط، وابسته به اين است كه هردو طرف تا چه اندازه معناى يكسانى را از پيام ميان خودشان برداشت مىكنند؛ به عبارت ديگر، ارتباط هنگامى كارآمد است كه بتوانيم سوءتفاهم را به كمترين مقدار برسانيم. 3
با توجه به فضاى تعاملى و ارتباطى در حج، ضريب خطا و احتمال سوءتفاهم كاهش مىيابد؛ زيرا ارتباط، بهصورت مستمر و چهره به چهره است. در نتيجه، فرستنده و گيرنده پيام، به شناخت خوبى از يكديگر دست مىيابند و چنانچه سوءتفاهمى ايجاد شد، آن را رفع مىنمايند. در ضمن، چون فضاى تبليغى حج با پيامهاى تبليغى، ارتباط و تناسب زيادى دارد، ظرفيت انتقال پيام و مشابهت معنايى در هر ارتباط را افزايش مىدهد.
ه) ظرفيتهاى تبليغى حج براى تغيير نگرش زائران
اصطلاح نگرش، به ارزيابى كلى و به مقدار پايدارى مردم از موضوعهاى مختلف