270گفتار و رفتار است. حضرت على (عليه السلام ) مىفرمايد: «
مِلاكُ الاِسلامِ صِدقُ اللّسانِ » 1؛ «ملاك اسلام، راستگويى در گفتار است».
گستره و ابعاد راستگويى
براى پيمودن طريق صداقت و دستيابى به اين گوهر گرانقدر، شناخت ابعاد و گستره آن ضرورى است. در كتابهاى اخلاقى براى راستگويى، اقسام و مراتبى بيان شده است كه به پارهاى از آنها اشاره مىكنيم:
1. راستگويى در گفتار
نخستين معنايى كه از صدق به ذهن انسان مىرسد، راستگويى در گفتار است؛ يعنى آنچه شخص مىگويد، با واقع هماهنگ باشد و خلاف آن نباشد. محتواى بسيارى از روايات، بيان كننده راستگويى در گفتار است. همان طور كه امام صادق (عليه السلام ) مىفرمايد: «
مَن صَدَقَ لِسانُهُ زَكى عَمَلُهُ » 2؛ «كسى كه گفتارش صادق باشد عملش پاك خواهد بود».
همچنين در حديثى ديگر مىفرمايد: «
مَن صَدَقَ مَقالُهُ زادَ جَلالُهُ » 3؛ «كسى كه گفتارش راست باشد، جلالتش بسيار مىشود».
صدق در گفتار، گاه در گفتوگو با انسانها و گاه براى سخن گفتن با پروردگار است. شخص در اين مقام بايستى بكوشد تا از جمله راستگويان باشد. مؤمنان واقعى مىكوشند تا در نمازها و نيايشهاى خود با خدا، با زبان صدق گفتوگو كنند. اگر در نماز مىگويند: ( إِيّٰاكَ نَعْبُدُ وَ إِيّٰاكَ نَسْتَعِينُ ) 4 ، سخن ايشان رنگى از صداقت داشته باشد و بندگى از خداوند را در سر بپرورانند و او را در مشكلات، پناهگاه خود بدانند.