269
1. اصل دين
برترين عضو هر موجودى سر اوست. اگر سر در بدن باشد، حيات براى او متصور است و چنانچه سر از بدن جدا شود، مرگ موجود زنده حتمى است. در روايات معصومين (عليهم السلام ) ، صداقت به منزله سر دين تشبيه شده است؛ يعنى بود و نبود دين، به اين ويژگى اخلاقى وابسته است. امام على (عليه السلام ) در سخنى كوتاه مىفرمايد: «
الصِّدقُ رَأسُ الدّينِ » 1؛ «راستگويى سر دين است».
حقيقت اين سخن اميرالمؤمنين (عليه السلام ) اين است كه سخن راست، مانند جسمى كامل، داراى حيات و مؤثر در محيط است؛ اما اگر سخن، همراه با صداقت نباشد، مانند جسم مرده نفرتآور مىشود.
2. همسويى با فطرت
شايد اين ضربالمثل معروف را شنيده باشيد: «سخن راست را از بچه بشنويد». اين مَثل، ريشه در مطلبى آشكار و فطرى دارد و گوياى آن است كه هيچ كودكى از مادر دروغگو زاده نمىشود، بلكه محيط و عوامل اثرگذار آن، انواع كژىها و بزهكارىها را به او مىآموزد و از راه مستقيم فطرت، منحرفش مىكند.
اگر نوزادى در محيطى سالم رشد كند و مربيان و اطرافيان دروغ نگويند، او براساس فطرت پاك و سالم خود، سخنى جز راستى بر زبان نمىآورد.
3. ملاك اسلام
عيار هر چيزى، براساس ملاكهاى خاصى سنجيده و درجه خالص بودن آن مشخص مىشود. وقتى فردى ادعاى اسلام و مسلمانى مىكند، بايد او را با ملاكهاى تعيين شده دين سنجيد تا مسلمان بودنش تأييد شود. يكى از اين ملاكها صداقت در